Hararet yapıyorsa suçlu termostat olmayabilir

Hararet şikâyetiyle gelen araçlarda ilk değişen parça neredeyse her zaman termostattır. Ucuzdur, kolay ulaşılır ve gerçekten de sık arızalanır. Ama değiştirildiği halde sorun sürüyorsa aramayı burada bırakmamak gerekir.

Soğutma sistemi altı ayrı bileşenden oluşur ve her biri farklı bir belirti üretir. Doğru teşhis, belirtiyi okumakla başlar.

Önce belirtiyi okuyun

Ne zaman hararet yaptığı, nerede arayacağınızı büyük ölçüde söyler:

• Şehir içinde yapıyor, otoyolda yapmıyor — fan arızası ya da radyatör dış yüzeyinin tıkalı olması. Otoyolda hava akışı zaten sağlanır.
• Otoyolda yapıyor, şehirde yapmıyor — sıvı akışı yetersiz. Su pompası kanatları aşınmış ya da devre tıkalı olabilir.
• Kalorifer açınca hararet düşüyor — sistemde akış var ama radyatör devrede değil. Termostat ya da radyatör tıkanıklığı.
• Kalorifer üflüyor ama ısıtmıyor — devrede hava var ya da kalorifer peteği tıkalı.
• Ani ve keskin yükseliş — termostat kapalı kalmış ya da kayış kopmuş olabilir.

Radyatör neden içeriden tıkanır

Soğutma devresi kapalı bir sistemdir ama kimyasal olarak durağan değildir. Zaman içinde şunlar birikir:

• Kireç — sisteme musluk suyu eklendiyse kaçınılmazdır. Kalsiyum ve magnezyum tuzları sıcak yüzeylerde çöker.
• Korozyon ürünleri — antifrizin koruyucu katkıları tükendiğinde metal yüzeyler paslanmaya başlar.
• Silikat çökeltisi — farklı tip antifrizler karıştırıldığında jelimsi bir kütle oluşur.
• Kauçuk parçacıkları — yaşlanan hortumların iç yüzeyinden kopar.

Radyatör kanallarının çapı milimetrenin altındadır. Birkaç yüz mikronluk bir tortu tabakası bile akışı ciddi biçimde düşürür; üstelik tortu aynı zamanda yalıtkandır ve ısı transferini de azaltır. İki etki üst üste biner.

Kolay bir kontrol: Motor soğukken radyatörün ön yüzeyine elinizi gezdirin. Bazı bölgeler belirgin biçimde daha soğuksa o bölgedeki kanallarda akış yoktur. Kızılötesi termometreyle bakarsanız fark daha net görünür.

Peteğin dışı da tıkanır

İç tıkanıklık kadar sık görülen ikinci bir durum var: radyatörün ön yüzünde biriken böcek, yaprak, poşet ve yol tozu. Bu tabaka hava akışını keser.

Klima kondenseri çoğu araçta radyatörün önündedir. İki katman arasında sıkışan kir dışarıdan görünmez; kaputu açıp bakınca temiz sanırsınız. Basınçlı suyla içeriden dışarı doğru — yani normal hava akışının tersine — yıkamak bu tabakayı söker.

Yıkarken basıncı düşük tutun; radyatör kanatları alüminyumdur ve kolayca yatar. Yatmış kanat da hava akışını keser.

Diğer şüpheliler

• Su pompası — kanatları korozyonla incelmişse döner ama basmaz. Sökülmeden anlaşılması zordur.
• Fan ve fan müşiri — fanın ne zaman devreye girdiğini dinleyerek test edebilirsiniz.
• Radyatör kapağı — basınç tutmuyorsa kaynama noktası düşer. Ucuz bir parçadır, şüphede değiştirin.
• Silindir kapak contası — en kötü ihtimal. Genleşme deposunda kabarcık ve egzozdan beyaz duman eşlik eder.

Yıkamadan yeni antifriz dökmeyin

Kirli bir devreye temiz antifriz koymak, kiri seyreltmekten ibarettir. Doğru sıra şudur:

1. Sisteme temizleyici katılır, motor çalışma sıcaklığında 15–30 dakika çalıştırılır
2. Devre tamamen boşaltılır (blok tapası varsa o da açılır)
3. Temiz suyla durulanır, su berrak çıkana kadar tekrarlanır
4. Yeni antifriz doldurulur
5. Hava alınır — kalorifer açık, motor rölantide, depo kapağı açık

Hava almayı atlamak sık yapılan bir hatadır: devrede kalan hava kabarcığı termostatın yanlış sıcaklık okumasına ve yine harareti tetikler.

Sıkça sorulanlar

Radyatör temizleyici contalara zarar verir mi?

Araç için formüle edilmiş ürünler kauçuk ve alüminyumla uyumludur. Asit bazlı sanayi tipi kireç çözücüler kullanılmamalıdır; onlar contayı ve alüminyumu aşındırır.

Temizlik tıkanıklığı açmazsa ne yapılır?

Radyatör sökülüp profesyonel olarak yıkatılır ya da değiştirilir. Kimyasal temizlik yumuşak birikintiyi çözer; sertleşmiş kireci ve mekanik tıkanmayı açmaz.

Ne sıklıkla yapılmalı?

Her antifriz değişiminde, yani yaklaşık 4–5 yılda bir. Sistem kirliyse beklemeden.

Hararet yapan aracı sürmeye devam edebilir miyim?

Hayır. Gösterge kırmızıya girdiyse aracı kenara çekip motoru durdurun. Birkaç kilometre daha gitmek silindir kapağının eğilmesine ve conta yanmasına yeter.

Bu yazıdaki ürün — RX5 Radyatör İç Sistem Temizleyici 750 ml: Kireç ve tortuyu çözer; metal, kauçuk ve contalara zarar vermez. Antifriz değişiminden önce devreye katılır.