Antifriz suyla seyreltilir mi?

Türkiye'de satılan antifrizler iki halde bulunur: konsantre ve hazır karışım. İkisi aynı şişede, aynı renkte durur; etiketi okumadan ayırmak neredeyse imkânsızdır. Ama biri suyla seyreltilmek üzere üretilmiştir, diğeri seyreltilirse işe yaramaz hale gelir.

Bu ayrımı kaçırmak, kışın en pahalı motor arızalarından birine giden yolun ilk adımıdır.

Saf glikol neden daha kötü korur

Sezgiye aykırı gelir ama doğrudur: saf etilen glikolün donma noktası yaklaşık −13 °C'dir. Aynı glikolü suyla yarı yarıya karıştırdığınızda −37 °C'ye iner. Yani konsantreyi deposuna olduğu gibi dökmek, koruma sağlamak yerine azaltır.

Sebep, glikol-su karışımının donma eğrisinin ortada dip yapmasıdır. Kimyada buna ötektik davranış denir. Tepe koruma %50–70 glikol aralığındadır; iki uçta da performans düşer. Aşağıdaki tablo tipik değerleri gösterir:

• %30 glikol — yaklaşık −15 °C
• %40 glikol — yaklaşık −25 °C
• %50 glikol — yaklaşık −37 °C
• %60 glikol — yaklaşık −52 °C
• %70 glikol — yaklaşık −56 °C (pratik alt sınır)
• %100 glikol — yaklaşık −13 °C (koruma kaybı)

Bu yüzden ürün etiketlerinde "−37" ya da "−56" gibi rakamlar görürsünüz: bunlar karışım oranının karşılığıdır, ürünün kendi özelliği değil.

Glikolün ikinci işi: kaynamayı geciktirmek

Antifriz yalnızca kışlık bir üründür sanılır. Oysa aynı karışım suyun kaynama noktasını da yükseltir. Saf su 100 °C'de kaynarken %50 karışım yaklaşık 108 °C'de kaynar; sisteme basınç kapağı da eklendiğinde bu değer 120 °C'nin üzerine çıkar.

Yazın "antifrizi boşalttım, su koydum" demek, motoru hararet riskine açmak demektir. Soğutma suyu dört mevsim aynı kalır.

Sık yapılan hata: Eksilen antifrizin üstüne musluk suyu eklemek. Kısa vadede seviyeyi tamamlar ama karışım oranını bozar ve musluk suyundaki kireç doğrudan sisteme girer. Tamamlama yapılacaksa aynı tipte hazır karışım kullanılmalıdır.

Oranı tutturamazsanız ne olur

Soğutma suyu donduğunda hacmi yaklaşık %9 artar. Bu genleşme kapalı bir motor bloğunun içinde gerçekleştiğinde basıncı alacak yer yoktur. Hasar sırası genelde şudur:

1. Radyatör peteği ve hortumlar şişer, en zayıf noktadan patlar
2. Su pompası salmastrası zorlanır, sızdırmaya başlar
3. Kalorifer radyatörü delinir — kabine antifriz kokusu ve camda yağlı film olarak belli eder
4. Silindir kapağı ya da blokta çatlak oluşur

Son maddeye gelindiğinde iş tamir değil, değişim ya da motor revizyonudur. Birkaç yüz liralık antifriz tasarrufunun karşılığı budur.

Renk ne anlatır, ne anlatmaz

Kırmızı, mavi, yeşil, turuncu, pembe — renk bir standart değildir. Üreticinin ayırt etme tercihidir ve markadan markaya değişir. Anlam taşıyan şey katkı teknolojisidir:

• IAT (G11) — silikat bazlı, eski nesil, kısa ömürlü (2 yıl)
• OAT (G12, G12+) — organik asit, silikatsız, uzun ömürlü
• HOAT / Si-OAT (G12++, G13) — melez, alüminyum motorlarda tercih edilir

Farklı teknolojideki iki antifrizi karıştırmak katkıları çökeltebilir. Ortaya çıkan jelimsi tortu radyatör kanallarını ve kalorifer peteğini tıkar — ki bu, ilk başta kaçınmaya çalıştığınız sorunun ta kendisidir.

Aracınızın kullanma kılavuzunda hangi spesifikasyonun istendiği yazar. Renge değil, o koda bakın.

Ne zaman değiştirilir

Organik asit teknolojili antifrizler genellikle 4–5 yıl ya da 150.000 km dayanır. Ama süre dolmadan da değiştirilmesi gereken durumlar vardır:

• Soğutma suyu kahverengiye ya da pas rengine döndüyse
• Yüzeyinde yağ filmi varsa (conta sızıntısı işareti)
• Depoda çökelti ya da jel görünüyorsa
• Farklı tip antifriz eklendiyse

Bu durumlarda yeni antifriz dökmeden önce devrenin yıkanması gerekir; yoksa temiz sıvı ilk gün kirlenir.

Seviye ölçümü nasıl yapılır

Genleşme deposunda MIN ve MAX çizgileri vardır. Ölçüm motor soğukken yapılır; sıcakken sıvı genleşir ve yanıltıcı yüksek okuma verir.

Sıcak motorda radyatör kapağını asla açmayın. Sistem basınç altındadır; kapak açıldığında kaynama noktası aniden düşer ve sıvı fışkırarak ciddi yanıklara yol açar.

Sıkça sorulanlar

Farklı marka ama aynı renk antifriz ekleyebilir miyim?

Renk değil, spesifikasyon belirleyicidir. Etikette aynı standart (örneğin G12+) yazıyorsa genellikle sorun çıkmaz. Standart farklıysa eklemeyin.

Antifriz eksiliyorsa nereye gidiyor?

Kapalı bir sistemde antifriz tüketilmez. Eksiliyorsa kaçak vardır: hortum bağlantıları, su pompası, kalorifer radyatörü ya da silindir kapak contası. Kabinde tatlımsı koku varsa kalorifer radyatörünü kontrol ettirin.

Hazır karışımı biraz suyla açabilir miyim?

Hayır. Hazır karışım zaten hedef orana getirilmiştir; su eklemek donma noktasını yükseltir ve korumayı düşürür.

Saf su kullansam olmaz mı?

Saf su kireç bırakmaz ama korozyon önleyici katkı içermez ve 0 °C'de donar. Soğutma devresi yalnızca suyla çalıştırılmaz.

Bu yazıdaki ürün — A1 −37 Kırmızı Antifriz 1,5 LT: Organik (OAT), G12 Plus / G13 uyumlu, hazır karışım. Seyreltme gerektirmez; dört mevsim koruma sağlar.